Giá trị pháp lý là gì?

“Giá trị pháp lý là gì?” có thể hiểu đơn giản là mức độ mà pháp luật công nhận một văn bản, hành vi hay sự kiện có thể làm phát sinh, thay đổi, chấm dứt quyền và nghĩa vụ; hoặc được dùng làm căn cứ giải quyết tranh chấp. Một giao dịch muốn “có giá trị pháp lý” thường phải thỏa điều kiện về chủ thể, sự tự nguyện, mục đích nội dung không vi phạm điều cấm, và trong nhiều trường hợp phải đúng hình thức luật yêu cầu. Nếu luật bắt buộc công chứng/chứng thực/đăng ký mà bạn không làm, giao dịch có thể bị coi là không đáp ứng điều kiện về hình thức. Vì vậy, hiểu đúng “giá trị pháp lý” giúp bạn biết khi nào giấy tờ chỉ mang tính tham khảo, khi nào đủ sức ràng buộc, và khi nào có thể đem ra làm căn cứ trước cơ quan nhà nước hoặc Tòa án.

“Giá trị pháp lý là gì?” theo cách nói đời thường nhưng sát luật

Là việc pháp luật có công nhận văn bản/hành vi đó hay không, và công nhận đến mức nào:

• Có làm phát sinh quyền, nghĩa vụ không
• Có ràng buộc các bên phải thực hiện không
• Có dùng được làm căn cứ giải quyết tranh chấp không
• Gốc của “giá trị pháp lý” trong giao dịch dân sự

Giao dịch dân sự có hiệu lực khi có đủ điều kiện: chủ thể phù hợp, tự nguyện, mục đích nội dung không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội. 

Hình thức là điều kiện có hiệu lực trong trường hợp luật quy định; và nếu luật yêu cầu văn bản có công chứng/chứng thực/đăng ký thì phải tuân theo. 

Vì vậy, cùng là “giấy viết tay”, nhưng có việc luật cho phép (ví dụ thỏa thuận nhỏ), có việc luật bắt buộc hình thức chặt hơn (như chuyển nhượng quyền sử dụng đất phải công chứng/chứng thực). 

Vì sao nhiều giấy tờ “có dấu” vẫn có thể yếu giá trị pháp lý

Dấu/ chữ ký chỉ là một phần. Nếu nội dung vi phạm điều cấm, giả tạo, hoặc sai hình thức bắt buộc, thì vẫn có thể bị vô hiệu hoặc bị từ chối khi làm thủ tục. 

Ngược lại, có những thứ không cần “dấu đỏ” nhưng vẫn có giá trị nếu đáp ứng điều kiện luật định (ví dụ các thỏa thuận dân sự hợp lệ theo quy định).

Áp dụng vào câu hỏi chị Ngân hay gặp: vi bằng có “giá trị pháp lý” không

Vi bằng có giá trị pháp lý theo nghĩa là: được coi là nguồn chứng cứ để Tòa án xem xét; và có thể là căn cứ thực hiện giao dịch theo quy định của pháp luật. 

Nhưng vi bằng không thay thế công chứng/chứng thực và không tự tạo ra quyền sở hữu/quyền sử dụng. 

Nói dễ hiểu: vi bằng “có giá trị pháp lý” về chứng cứ, chứ không phải “giá trị pháp lý” để chuyển quyền như hợp đồng công chứng trong các trường hợp luật bắt buộc.

Cách tự kiểm tra nhanh một giấy tờ có “giá trị pháp lý” đến đâu

Xác định đây là loại việc gì: mua bán nhà đất, vay mượn, thuê nhà, đặt cọc…

Đối chiếu xem luật có bắt buộc hình thức đặc biệt không (công chứng/chứng thực/đăng ký). 

Xem các bên có đủ năng lực, tự nguyện, nội dung không vi phạm điều cấm không. 

Nếu là chứng cứ (ảnh, video, vi bằng…), xem có khách quan và hợp pháp không, có nguồn gốc rõ không.

Như vậy giá trị pháp lý là gì không chỉ nằm ở chuyện có dấu hay không, mà nằm ở việc pháp luật công nhận đến mức nào: ràng buộc quyền nghĩa vụ hay chỉ làm chứng cứ. 

 Muốn giấy tờ mạnh, bạn cần đúng điều kiện hiệu lực và đúng hình thức khi luật yêu cầu. 

 Với vi bằng, hãy nhớ điểm mấu chốt: vi bằng mạnh ở việc ghi nhận sự thật, nhưng không thay công chứng/chứng thực và không tự chuyển quyền. Hiểu vậy, bạn sẽ biết lúc nào nên dùng vi bằng để “chốt chứng cứ”, và lúc nào phải đi đường chính thống để quyền lợi được Nhà nước ghi nhận.