Chị Thu Trang, 35 tuổi, ngụ tại Quận Hải Châu, Đà Nẵng, đang trải qua những ngày tháng mệt mỏi trong cuộc hôn nhân của mình. Chồng chị không bao giờ đánh đập chị, nhưng anh lại kiểm soát toàn bộ tiền lương của chị, thường xuyên dùng những lời lẽ nhục mạ, hạ thấp nhân phẩm chị trước mặt con cái và cấm cản chị gặp gỡ bạn bè, người thân. Chị Trang luôn tự nhủ rằng mình chưa bị đánh nên không gọi là bị "bạo lực". Tuy nhiên, sức khỏe tinh thần của chị ngày càng suy sụp, chị rơi vào trầm cảm nặng. Qua một buổi tư vấn tâm lý, chị mới bàng hoàng nhận ra bạo hành không chỉ là những vết bầm tím trên cơ thể. Chị bắt đầu tìm hiểu sâu hơn về định nghĩa bạo hành gia đình để có cái nhìn đúng đắn và tìm cách tự giải cứu mình khỏi "ngục tù" tinh thần này.
Trong xã hội hiện đại, bạo hành gia đình vẫn là một vấn đề nhức nhối, tồn tại dưới nhiều hình thức tinh vi hơn là những trận đòn roi truyền thống. Nhiều nạn nhân vẫn đang âm thầm chịu đựng vì hiểu sai rằng chỉ khi có thương tích trên cơ thể mới là bạo lực. Thực tế, luật pháp Việt Nam hiện nay đã mở rộng phạm vi định nghĩa để bảo vệ tối đa quyền con người trong môi trường gia đình. Việc nhận diện đúng các hành vi bạo hành không chỉ giúp nạn nhân bảo vệ bản thân mà còn là cơ sở để các cơ quan chức năng can thiệp kịp thời. Vậy cụ thể các hình thức bạo hành hiện nay gồm những gì và pháp luật quy định mức xử lý ra sao?
Căn cứ vào Luật Phòng, chống bạo lực gia đình năm 2022 (với các nghị định hướng dẫn thực thi mới nhất năm 2026), bạo hành được chia thành 4 nhóm chính:
- Bạo lực thân thể: Là hành vi ngược đãi, đánh đập, giam cầm hoặc các hành động khác cố ý xâm hại đến sức khỏe, tính mạng của thành viên gia đình. Đây là hình thức dễ nhận diện nhất nhưng thường để lại hậu quả nghiêm trọng nhất về thể xác.
- Bạo lực tinh thần: Bao gồm việc lăng mạ, sỉ nhục, cô lập, gây áp lực tâm lý thường xuyên hoặc kiểm soát quá mức đời tư. Hình thức này không để lại vết sẹo ngoài da nhưng gây tổn thương sâu sắc đến tâm lý, có thể dẫn đến các bệnh lý về tâm thần như trường hợp của chị Trang.
- Bạo lực kinh tế: Là hành vi kiểm soát chặt chẽ thu nhập, tài sản chung hoặc riêng của thành viên gia đình nhằm làm cho người đó bị lệ thuộc hoàn toàn về tài chính; hoặc cưỡng ép thành viên gia đình lao động quá sức.
- Bạo lực tình dục: Là hành vi cưỡng ép quan hệ tình dục hoặc có các hành vi xâm hại tình dục trái ý muốn của thành viên gia đình (kể cả giữa vợ và chồng).
Các biện pháp xử lý và bảo vệ
- Mức phạt hành chính: Theo Nghị định 144/2021/NĐ-CP, các hành vi bạo lực gia đình có thể bị phạt tiền lên tới 30.000.000 đồng.
- Cấm tiếp xúc: Cơ quan Công an có quyền ban hành quyết định cấm người có hành vi bạo lực tiếp xúc với nạn nhân trong một khoảng thời gian nhất định để đảm bảo an toàn.
- Truy cứu hình sự: Tùy vào tính chất, người vi phạm có thể bị truy tố về tội "Hành hạ người khác" hoặc "Cố ý gây thương tích" với mức hình phạt tù nghiêm khắc.
Nên làm gì ngay khi bị bạo hành
- Liên lạc khẩn cấp: Gọi ngay 113 (Công an) hoặc 111 (Tổng đài Quốc gia về bảo vệ trẻ em và phụ nữ).
- Thông báo cho địa phương: Báo tin cho UBND xã/phường hoặc Hội Phụ nữ địa phương để được hỗ trợ tạm lánh.
- Thu thập chứng cứ: Lưu giữ tin nhắn, ghi âm hoặc xin giấy xác nhận thương tích của cơ sở y tế.
Bạo hành gia đình là "kẻ thù" của hạnh phúc và sự phát triển lành mạnh của con cái. Đối với chị Trang, việc nhận diện được mình đang bị bạo hành tinh thần và kinh tế là bước ngoặt quan trọng để chị đứng lên đòi lại quyền lợi. Đừng im lặng vì danh dự gia đình, bởi sự im lặng chính là mảnh đất màu mỡ cho bạo lực tiếp tục leo thang.
