Chị Hương, 27 tuổi, sinh bé trai được hơn 3 tuần. Vì hoàn cảnh riêng, chị không còn liên lạc với người đàn ông từng quen và cũng không muốn nhắc đến nữa. Nhưng giờ đi làm lại, chị bắt đầu lo lắng: “Không biết Mẹ đơn thân làm giấy khai sinh cho con thì có bị làm khó không? Có bắt buộc phải có tên cha không? Nếu mình không có giấy tờ gì của người đó thì có đăng ký khai sinh được không?”. Chị còn nghe người quen nói nếu không ghi tên cha thì sau này con đi học, làm bảo hiểm y tế, nhập hộ khẩu sẽ rắc rối. Chị bối rối vì giấy chứng sinh thì bệnh viện có cấp, nhưng chị lại không có đăng ký kết hôn, cũng không có bất kỳ giấy tờ nào chứng minh cha của bé là ai. Chị chỉ mong làm đúng thủ tục để con có giấy khai sinh sớm, tránh ảnh hưởng quyền lợi của con.
Với trường hợp mẹ đơn thân làm giấy khai sinh cho con, pháp luật cho phép đăng ký khai sinh như bình thường, không bắt buộc phải có tên cha nếu chưa xác định được cha. Bạn chuẩn bị tờ khai theo mẫu và giấy chứng sinh (hoặc giấy tờ thay thế), kèm giấy tờ tùy thân và thông tin nơi cư trú để nộp tại UBND cấp xã nơi cư trú của mẹ hoặc của trẻ. Khi chưa xác định cha, họ, quê quán, dân tộc, quốc tịch của con thường xác định theo mẹ và mục “cha” có thể để trống. Sau này, nếu người cha muốn nhận con và hai bên đủ điều kiện, có thể làm thủ tục nhận cha con (kết hợp hoặc làm sau) để bổ sung thông tin cha vào giấy khai sinh.
Căn cứ pháp lý chính
Luật Hộ tịch 2014: thẩm quyền đăng ký khai sinh tại UBND cấp xã nơi cư trú của cha hoặc mẹ, trách nhiệm đăng ký khai sinh trong 60 ngày, hồ sơ cơ bản gồm tờ khai và giấy chứng sinh.
Nghị định 123/2015/NĐ-CP: quy định chi tiết giấy tờ xuất trình/nộp và trường hợp trẻ chưa xác định được cha thì mục cha để trống.
Bạn có bắt buộc phải có tên cha trên giấy khai sinh không?
Không bắt buộc, nếu chưa xác định được cha.
Khi chưa xác định được cha, pháp luật cho phép:
Họ, dân tộc, quê quán, quốc tịch của con xác định theo mẹ.
Phần ghi về cha trong Sổ hộ tịch và Giấy khai sinh để trống.
Nơi nộp hồ sơ
Nộp tại UBND cấp xã nơi cư trú của người mẹ (hoặc nơi cư trú của cha nếu có, nhưng trường hợp mẹ đơn thân thường nộp theo nơi cư trú của mẹ).
Nếu hồ sơ có yếu tố nước ngoài thì thẩm quyền có thể khác (thường lên cấp huyện), nhưng tình huống mẹ và bé đều trong nước thì đa số là cấp xã.
Thời hạn nên lưu ý
Cha hoặc mẹ có trách nhiệm đăng ký khai sinh cho con trong 60 ngày kể từ ngày sinh.
Quá thời hạn vẫn đăng ký được, nhưng nên làm càng sớm càng tốt để con có đầy đủ quyền lợi (bảo hiểm y tế, đi học, thủ tục cư trú…).
Hồ sơ cần chuẩn bị (trường hợp mẹ đơn thân, chưa xác định cha)
Tờ khai đăng ký khai sinh theo mẫu.
Giấy chứng sinh (bản chính); nếu không có giấy chứng sinh:
Giấy tờ tùy thân của người đi đăng ký (CCCD/hộ chiếu…) để chứng minh nhân thân.
Giấy tờ chứng minh nơi cư trú (trong giai đoạn chuyển tiếp) theo hướng dẫn tiếp nhận của cơ quan hộ tịch.
Quy trình thực hiện (từng bước)
Bước 1: Điền tờ khai đăng ký khai sinh (mục cha có thể để trống nếu chưa xác định).
Bước 2: Nộp hồ sơ tại UBND cấp xã có thẩm quyền.
Bước 3: Công chức tư pháp–hộ tịch kiểm tra hồ sơ; nếu thông tin đầy đủ, phù hợp thì ghi vào sổ hộ tịch và cấp giấy khai sinh.
Bước 4: Bạn kiểm tra kỹ thông tin trên giấy khai sinh trước khi nhận (họ tên, ngày sinh, nơi sinh, quê quán…).
Nếu sau này muốn bổ sung tên cha thì làm thế nào?
Trường hợp người cha muốn nhận con và có chứng cứ chứng minh quan hệ cha–con, có thể làm thủ tục nhận cha, mẹ, con.
Nếu làm ngay lúc đăng ký khai sinh và cha có yêu cầu nhận con, UBND có thể kết hợp giải quyết nhận con và đăng ký khai sinh.
Chị Hương cứ yên tâm mẹ đơn thân làm giấy khai sinh cho con là quyền lợi hợp pháp của bé và thủ tục không bắt buộc phải có tên cha khi chưa xác định được cha. Chị chỉ cần chuẩn bị tờ khai và giấy chứng sinh (hoặc giấy tờ thay thế) rồi nộp đúng UBND cấp xã nơi cư trú. Làm sớm sẽ giúp con có đầy đủ giấy tờ để hưởng bảo hiểm, đi học và giải quyết các thủ tục khác thuận lợi. Nếu sau này có điều kiện xác định cha, chị có thể làm thủ tục nhận cha con để bổ sung thông tin sau.
